Filosoferen, is dat niet te moeilijk voor jonge kinderen?

← Terug naar overzicht -

Iedereen kan filosoferen. Ook als je pas vier jaar bent. In sommige opzichten kunnen jonge kinderen zelfs beter filosoferen. Je kunt ze eigenlijk niet overvragen. Dat zal ik laten zien aan de hand van citaten uit gesprekken over de vraag ‘wat is echt?’

De vraag ‘wat is echt?’ onderzoek ik met jonge kinderen van vier op dezelfde manier als met kinderen van 12. Ik heb een mooie kist bij me waar allerlei spullen in zitten. Denk bijvoorbeeld aan een banaan, een speelgoedbanaan, een ketting van kamelenbotten, een fossiel, een zakje cup a soup, een vaasje met een nepbloem, een kabouter, etc. Eén voor één tover ik deze spullen tevoorschijn en vraag of datgene echt is.

De kabouter bijvoorbeeld, is die echt?

Een kleuter antwoordde: ‘Nee, want deze is te groot. Echte kabouters wonen in een paddenstoel dus die kunnen maar zo groot zijn.’ Hij gaf vervolgens met duim en wijsvinger een maat van ongeveer drie centimeter aan. Je kan dit antwoord af doen als fantasie maar dat is jammer, want er zit een mooie redenatie in zijn uitleg. Het laat ook goed zien dat hij op zijn eigen niveau antwoordt en redeneert.

Een bovenbouwer antwoordde: ‘Misschien bestaat de kabouter wel echt maar hebben wij niet genoeg zintuigen of niet goed genoeg zintuigen om hem waar te nemen. Honden horen bijvoorbeeld veel meer dan wij.’ Deze jongen redeneerde duidelijk op een ander niveau. Hij weet goed wat zintuigen zijn en kan dus nadenken over de vraag of we onze zintuigen wel kunnen vertrouwen.

Is dit een echte bloem?

Ander voorbeeld. Jonge kinderen zijn vaak wat onderzoekender ingesteld. Toen de bloem in het vaasje in de kring werd gezet, vroeg een meisje uit groep 3: ‘Zit er ook water in?’
Ik keerde het vaasje ondersteboven. Er kwam geen water uit.
Toen zei ze: ‘Dan is hij niet echt want een echte bloem heeft water nodig.’

Een bovenbouwer antwoordde: ‘Het is wel een echte nepbloem, want het hangt er ook van af wat voor naam je de dingen geeft. Hoe je de wereld ziet, hangt heel erg af van hoe je alles noemt.’ Mooi inzicht, maar toch is deze redenatie op zich niet beter en natuurlijk ook niet slechter dan die van de kleuter.

Kamelenbotten

In de kist zit ook een ketting met kralen gemaakt van kamelenbotten. De vraag die ik daarbij stel is of dat nog echte kamelenbotten zijn.
Groep 3: ‘Nee, want het ziet er niet meer uit als botten.’
Groep 6: ‘Ja, want er zit nog hetzelfde dna in.’

Is dit echte soep?

Voor beide redenaties is wat te zeggen. Alleen zullen jonge kinderen niet zo snel over dna beginnen. Hoewel sommige kinderen verrassend moeilijke begrippen gebruiken voor hun leeftijd. Op de vraag of het zakje Cup- a-Soup echte soep is, antwoordde een meisje uit groep 3: ‘Jawel, want het kan evolueren tot soep.’ De rest van de klas hing aan haar lippen toen ze dat uit ging leggen. ‘Het is net als met een rups, die kan veranderen in een vlinder. En het zakje poeder kan veranderen in soep.’

Kortom, wees niet bang dat filosoferen te moeilijk is voor jonge kinderen. De kinderen antwoordden vanzelf op hun eigen niveau. Je kan ze eigenlijk niet overvragen. Jonge kinderen gebruiken misschien nog veel fantasie, maar ook binnen die fantasie kun je redeneren. Let daarom als je met kinderen filosofeert vooral op de redenatie en ga daar op in. Dan komt het meestal vanzelf goed.

Wil je meer lezen over het denken van kleuters en jonge kinderen?

Lees dan de special over filosoferen met kleuters.

Of lees het artikel ‘Kleine kinderen kunnen wel al abstract denken – Piaget had ongelijk!

Prentenboeken om mee te filosoferen

  • Voor altijd en even

     15,99
  • Cover van Misschien is doodgaan wel hetzelfde als een vlinder worden

    Misschien is doodgaan wel hetzelfde als een vlinder worden

     15,95
  • Cover van Iedereen telt

    Iedereen telt

     18,99
  • Het orkest | om te experimenteren met muziek

     19,95
  • Cover van Links of rechts - filosofische kunstboeken voor kinderen

    Links of rechts

     15,99
  • Lig je samen sneller dubbel?

     14,99
  • Cover van De wolf die uit het boek viel

    De wolf die uit het boek viel | praten over vooroordelen

     15,95
  • Cover van Stel dat...

    Stel dat…

     19,95
  • Cover van de Nietsmachine

    De Nietsmachine

     15,98
  • Cover van Moppereend

    Moppereend

     15,00
  • Cover van De kleine prins

    De kleine prins | sprookjesachtige bewerking

     18,95
  • Cover van Het ei

    Het Ei | ontstaansverhaal

     14,95
  • Cover Wat ik mooi vind

    Wat ik mooi vind

     15,95
  • Cover Prinses Arabella in het museum

    Prinses Arabella in het museum

     16,95
  • Cover van Het meisje dat nooit fouten maakte

    Het meisje dat nooit fouten maakte

     15,50
  • Cover van Ik ben een kunstenaar

    Ik ben een kunstenaar

     14,95
  • Cover van Jawlensky haar ogen

    Jawlensky haar ogen

     15,99
  • Cover van Het hele soepzootje

    Het hele soepzootje | over de oerknal en de evolutie

     14,99
  • De cover van De boer en dierenarts

    De boer en de dierenarts | thema: liefde

     13,95
  • Cover van Held op sokken

    Held op sokken

     14,99
  • Cover Wat zou jij doen?

    Wat zou jij doen?

     15,95
  • Cover van Misschien

    Misschien

     16,95
  • Cover Het lammetje dat een varken is

    Het lammetje dat een varken is | anders zijn

     13,95
  • Cover van het prentenboek Ergens

    Ergens

     14,50
  • Cover Geluk voor kinderen

    Geluk voor kinderen

     19,99
  • Cover van Tim op de tegels

    Tim op de tegels | filosoferen over regels

     14,99
  • Cover Tijs en de eenhoorn

    Tijs en de eenhoorn

     15,50
  • Cover Alles wat overblijft

    Alles wat overblijft

     14,95
  • Cover Alberts boom

    Alberts boom

     14,95
Deel deze pagina

Geplaatst op 23 september 2018