Opvoeden mag nooit het doel van een filosofisch gesprek zijn

← Terug naar overzicht -

'Ik vind het stom dat je geen films mag downloaden.'‘Ik moest me echt inhouden om iets te zeggen, want ik was het niet met haar eens. Ik wilde eigenlijk bijsturen,’ zei een volwassene die aanwezig was bij een filosofisch gesprek met kinderen van de Weekendschool. Het ging over wie de baas is over je leven en daarbij kwam ook de regering en haar wetten voorbij. Het is misschien verleidelijk om kinderen bij te sturen maar filosoferen is geen middel voor het opvoeden van kinderen naar je eigen denkbeelden. Kinderen leren dan niet om te denken maar om te raden wat de volwassene wil dat ze zeggen. Bovendien zijn de vragen die je dan stelt vaak niet onderzoekend maar sturend.

De kans is groot dat kinderen dan sociaal wenselijke antwoorden gaan geven in plaats van zelf na te denken. Of ze zeggen niets of maken juist uitdagende opmerkingen. Dus het is maar de vraag of het opvoeden op deze manier überhaupt gaat lukken. Kinderen hebben heel snel door of een gespreksleider graag wil dat ze bepaalde antwoorden geven. Ze voelen zich dan niet meer vrij om hun eigen antwoorden en meningen te geven.  Het is daarom belangrijk om alleen vragen te stellen en niet je eigen mening te geven. Ook mag uit je vragen geen oordeel doorklinken. Je oordeel stel je uit tot je bij wijze van spreken thuis bent.

Is de regering de baas over je leven?

Het is ook niet nodig om kinderen bij te sturen want kinderen gaan als je ze wat vrijer laat in hun denken vaak vanzelf op elkaar reageren en sturen elkaar bij. Ze kunnen dus zichzelf opvoeden. Kijk maar eens naar dit gesprek waarin de vraag voorbij kwam of de regering met zijn wetten de baas is over je leven.
‘Nee,’ zei een meisje, ‘want sommige regels zijn stom.’

‘Kun je een voorbeeld geven van een stomme regel?’

‘Ja, dat je geen films mag downloaden.’
Ik liet de opmerking even voorbij gaan want een jongen begon over het verschil tussen een wet en een regel en daar werd meteen heel actief door anderen op gereageerd.
Maar een paar minuten later kwam een ander meisje uit zichzelf terug op de kwestie. ‘Het is wel een goede regel want filmmakers moeten ook geld verdienen. Die zitten dat niet voor niets te maken.’

Voor- en tegenwerpingen

Er ontstond een gesprek met voor – en tegenwerpingen rondom het downloaden. Daardoor gingen de kinderen als het ware elkaar opvoeden.
‘Mensen die geen geld hebben, hebben toch ook het recht om af en toe een goede film te zien?’
‘Regels zijn regels,’ zei iemand anders.
‘Iedereen wil ook wel een mooie auto, maar dat gaat niet.’
‘Een auto is wel want anders. Een film is maar een klein ding. Het is ontspannend en je kan er ook van leren. En het is gewoon niet eerlijk als arme mensen nooit wat leuks hebben.’
‘Maar de mensen die aan de film werken, werken hard. Zij willen wel wat verdienen anders kunnen zij ook niets kopen en dat zou ook niet eerlijk zijn.’

Afwegingen leren maken

Zo bedachten de kinderen zonder sturing van een volwassene twee kanten van een regel. Voor beide kanten is wat te zeggen. Elk mens mag daarin zijn eigen afweging maken. Volwassenen mogen dat, kinderen mogen dat leren. Niet door te vertellen wat ze moeten denken maar door ze zelf te leren denken. Het is niet altijd nodig om voor hen een keuze te maken over hoe zij moeten leven. De kans is groter dat kinderen het juiste doen, als ze zelf over het onderwerp hebben nagedacht. En dat is dan toch een mooie manier van opvoeden!

Leestips

Kunnen kinderen zelf nadenken of moet een volwasssene dat voor ze doen?
Waarom het niet goed is om sturende vragen te stellen

Workshops leer filosoferen

Wil je ook leren filosoferen? Word dan filosovaardig met ons leerprogramma. Of lees eerst de gratis mini-cursus eens goed door.

Gespreksvaardigheden

Soms moet je kinderen nog wel opvoeden in hun gespreksvaardigheden. Daarvoor kun je de Praattoppers gebruiken.

Leestip

Het prachtige risico van onderwijs van Gert Biesta

Deel deze pagina

Geplaatst op 1 december 2016