Onderzoek wijst erop dat filosoferen goed is voor de taalontwikkeling

← Terug naar overzicht -

Filosoferen is goed voor de taalontwikkelingUit onderzoek van Carolien Frijns (KU Leuven) blijkt dat als je actief-productieve gesprekken met kleuters voert hun taalontwikkeling sneller groeit én dat het goed is voor hun zelfbeeld. Filosoferen is door de open vraagstelling natuurlijk een geweldige manier om invulling te geven aan die actief-productieve manier: weet een zaadje wat voor boom hij moet worden? Daan, 5 jaar: ‘Nee, dat kun je zelf ook niet weten. Ik kan ook niet weten wat voor meneer ik word.’

Soort gesprekken op school

Carolien Frijns deed haar doctoraatsonderzoek naar het soort gesprekken dat leerkrachten met kinderen voeren en de effecten op hun taalontwikkeling. Ze onderscheidde drie interactiestijlen:

  • non-productieve
  • passief-productieve
  • actief-productieve

Het gevoel ertoe te doen

Haar belangrijkste bevinding rondom de taalontwikkeling was “dat kleuters die in de klas actief-productief aangesproken worden, de grootste taalvaardigheidsgroei doormaken. Zij mogen veel open vragen beantwoorden en krijgen veel ruimte om eigen ideeën in te brengen. En dat laatste blijkt niet alleen positief te zijn voor hun taalvaardigheid, maar ook voor hun zelfbeeld, zo blijkt ook uit ander onderzoek (Black, 2004). Volgens Krijns zien kinderen die aan actief-productieve gesprekken deelnemen, zichzelf als volwaardige participanten van het klasleven. Zij hebben het gevoel dat ze ertoe doen; hun inbreng wordt immers actief gehoord. Kinderen die aan non-productieve gesprekken deelnemen, voelen zich echter gemarginaliseerd, alsof ze niet echt meetellen in de klas.” 

Een non-productief gesprek is volgens Krijns een gesprek waarbij de leerkracht een vraag stelt waarop het kind maar één antwoord kan geven, het goede antwoord. Een antwoord dat de leerkracht allang kent. Het zijn de gesprekken die op school vaak het meeste gevoerd worden, maar die volgens dit onderzoek het minste effect hebben op de taalontwikkeling.

Een passief-productief gesprek is bijvoorbeeld een gesprek waarbij de leerkracht vragen van kleuters beantwoordt zonder zelf actief het gesprek te stimuleren. Dit soort gesprekken eindigt als tweede als het gaat om effectiviteit.

Actief-productieve gesprekken zijn dus het beste voor de taalontwikkeling. Een filosofisch gesprek is natuurlijk bij uitstek een actief-productief gesprek door de open vragen en de ruimte voor je eigen ideeën. Op een filosofische vraag zijn meerdere antwoorden mogelijk dus het kind kan helemaal vrij antwoorden en zijn eigen theorieën vormen.

Voorbeeldgesprek met kleuters

Lees maar eens mee met een stukje gesprek met kleuters over bomen dat ik voerde.

Kan een boom praten?’

‘Nee.’ Daar is de hele kleutergroep het heel stellig over eens.

‘En stel nou dat het heel lang niet regent en de boom krijgt ontzettend veel dorst. Wat gebeurt er dan?’

‘Dan gaat hij er heel roestig uitzien.’

‘En droog.’

‘En slapjes.’

‘Wat vertelt hij dan?’ vraag ik.

‘Ik ben slap. Wil je me wat geven?’ doet Pascal met een zielig huilstemmetje voor.

‘Interessant! Maar dan praat hij dus toch eigenlijk.’

‘Ja, met zijn takken.’

‘Oké, maar als hij iets kan vertellen, kan hij dan ook denken?’

‘Nee, want hij heeft geen hersenen.’

‘Hoe kan het dan dat die boom weet hoe hij moet drinken en groeien?’

De kinderen denken diep na maar weten geen antwoord te bedenken. Daarom stel  ik een andere vraag. Ik laat wat zaadjes zien. ‘Kijk, ik heb hier allemaal zaadjes. Hoe weten die zaadjes wat voor plantje eruit moet groeien?’

Daar heeft Nina wel een antwoord op: ‘Omdat er iets in zit en dat wil er uit. En die denkt ik ga even kijken en dan komt ie eruit.’

‘Mooi gezegd,’ vind ik. ‘En zou het zaadje zelf weten wat voor boom hij moet zijn?’

‘Nee, dat kun je zelf ook niet weten. Ik kan ook niet weten wat voor meneer ik word,’ antwoordt Daan.

Vaker filosoferen met kleuters

Hopelijk helpt dit soort onderzoek naar de taalontwikkeling van kinderen om filosoferen met kleuters vaker op het onderwijsprogramma te zetten. Na het voorlezen is bijvoorbeeld een heel natuurlijk moment. In de webshop vind je diverse prentenboeken die je daarvoor kunt gebruiken.

Meer lezen over het onderzoek

Als ogen fonkelen: haal niet-schoolse gesprekken de kleuterklas in

Anderstalige kleuters leren meer van echte gesprekken

Wil je meer lezen over het denken van kleuters?

Er staat op Filosovaardig een special over filosoferen met kleuters.

Prentenboeken om mee te filosoferen

  • Cover van Misschien is doodgaan wel hetzelfde als een vlinder worden

    Misschien is doodgaan wel hetzelfde als een vlinder worden

     15,95
  • Cover van Iedereen telt

    Iedereen telt

     18,99
  • Cover van Links of rechts - filosofische kunstboeken voor kinderen

    Links of rechts

     15,99
  • Lig je samen sneller dubbel?

     14,99
  • Cover van De wolf die uit het boek viel

    De wolf die uit het boek viel

     15,95
  • Cover van Stel dat...

    Stel dat…

     19,95
  • Cover van de Nietsmachine

    De Nietsmachine

     15,98
  • Cover van De kleine prins

    De kleine prins | sprookjesachtige bewerking

     18,95
  • Cover van Het land van de grote woordfabriek

    Het land van de grote woordfabriek

     18,94
  • Cover van Het ei

    Het Ei | ontstaansverhaal

     14,95
  • Cover Wat ik mooi vind

    Wat ik mooi vind

     15,95
  • Cover Prinses Arabella in het museum

    Prinses Arabella in het museum

     16,95
  • Cover van Het meisje dat nooit fouten maakte

    Het meisje dat nooit fouten maakte

     15,50
  • Cover van Ik ben een kunstenaar

    Ik ben een kunstenaar

     14,95
  • Cover van Jawlensky haar ogen

    Jawlensky haar ogen

     15,99
  • Cover van Het hele soepzootje

    Het hele soepzootje | over de oerknal en de evolutie

     14,99
  • De cover van De boer en dierenarts

    De boer en de dierenarts | thema: liefde

     13,95
  • Cover van Held op sokken

    Held op sokken

     14,99
  • Cover Wat zou jij doen?

    Wat zou jij doen?

     15,95
  • Cover van Misschien

    Misschien

     16,95
  • Cover Het lammetje dat een varken is

    Het lammetje dat een varken is | anders zijn

     13,95
  • Cover van het prentenboek Ergens

    Ergens

     14,50
  • Cover Geluk voor kinderen

    Geluk voor kinderen

     19,99
  • Cover van Tim op de tegels

    Tim op de tegels | filosoferen over regels

     14,99
  • Cover Tijs en de eenhoorn

    Tijs en de eenhoorn

     15,50
  • Cover Alles wat overblijft

    Alles wat overblijft

     14,95
  • Cover Alberts boom

    Alberts boom

     14,95
Deel deze pagina

Geplaatst op 14 oktober 2017