Zo draagt filosofie bij aan een sterke groep

← Terug naar overzicht -

Een sterkere groep door te filosoferenBij het opstarten van de scholen heeft voor veel leerkrachten de groepsvorming prioriteit. Filosoferen kan hier een belangrijke bijdrage aan leveren want samen denken verstrekt de onderlinge band en daarmee de groep.

Misschien dat je de kring meestal gebruikt om ervaringen te delen. Natuurlijk is dat ook belangrijk maar de ervaring leert dat kinderen dan vrij snel hun betrokkenheid verliezen. Als je in de kring gaat filosoferen en samen in gesprek gaat over een denkvraag dan blijven de kinderen veel langer geïnteresseerd. Dat komt omdat het in een filosofisch gesprek niet over persoonlijke dingen gaat, maar over thema’s die in iedereens leven een rol spelen.

In dit blog lees je hoe filosoferen de groep versterkt. Daarnaast krijg je tips voor leuke onderwerpen om nu over te praten. Met gratis downloads!

Elk kind uit de groep komt aan bod

Door de juiste vraagstelling nodig je kinderen uit om hun ideeën te delen. Iedereen weet wel iets over het onderwerp waarover je in de groep nadenkt. Plus elk kind heeft weer een andere denkstrategie die iets aan het onderzoek bijdraagt. De een denkt outside-the-box, de ander is superrationeel en nog weer een ander denkt altijd na over de ethische gevolgen. Al deze input samen zorgt dan voor een stevig bouwwerk van ideeën over het denkonderwerp van die dag.

Verplaatsen in een ander

Kinderen leren zich op deze manier ook te verplaatsen in een ander. Maar dan ook echt verplaatsen in de ander. Dus ook in de denkwereld van de ander.

Dat is iets anders dan je afvragen ‘wat zou ik in die situatie doen?’ of ‘hoe zou ik me in die situatie voelen?’. Dan verdiep je je namelijk in jezelf. Dat is ook nuttig, maar is wat anders.

Als je je in iemand anders zijn denken verplaatst, stap je echt even in de wereld van de ander en loop je mee met zijn denkstappen. Daardoor ga je de andere kinderen uit je groep beter begrijpen. Je wordt toleranter.

Kinderen leren elkaar anders kennen

Kinderen leren zo ook omgaan met kinderen die het niet met je eens zijn. Ze ervaren dat je daar rustig met die ander over in gesprek kan gaan. We hoeven het niet allemaal met elkaar eens te zijn. Maar het is wel interessant om van iedereen uit de groep te horen waarom je iets denkt.

Je leert elkaar hierdoor op een heel andere manier kennen. Je leert niet alleen wat iemand denkt, maar ook hoe iemand denkt. En dat kan heel verrassend zijn.

Zo draagt filosoferen dus niet alleen bij aan het ontwikkelen van je denkvaardigheden maar ook aan de groepsvorming. Je vormt samen een onderzoeksgroep waarbij ieders talenten en eigenschappen tellen.

Gespreksonderwerpen

Je kunt het in een filosofisch gesprek over van alles hebben. In de eerste week is er misschien veel behoefte om over Corona te praten. Dat kun je dan doen met één van de zes gesprekstechnieken uit het blog ‘Zes manieren om met kinderen over Corona te praten’.

Maar je kunt het ook over vrijheid, vriendschap, solidariteit of tijd hebben. Dat zijn allemaal onderwerpen die door Corona in een ander daglicht zijn komen te staan. Daarom een paar handreikingen om hierover te filosoferen.

Thema vrijheid

De afgelopen maanden werden we in onze vrijheid beperkt. Verandert dat het denken over vrijheid? Interessant om samen over na te denken. Start het gesprek met de activiteit stickerwoorden zoals beschreven in ‘Kun je alle woorden ergens opplakken?‘. Kort samengevat houdt dat in dat je op post-its een aantal woorden schrijft. De kinderen moeten deze ergens op plakken. Dit keer schrijf je dan op zo’n briefje het woord vrijheid. Kinderen plakken deze bijvoorbeeld vaak op het raam (buiten is vrijheid) of op hun hoofd (je mag denken wat je wil). Laat meerdere kinderen het briefje ergens opplakken. Je kunt na het plakken van het briefje vrijheid verder in gesprek met behulp van deze vragenkaartjes.

Thema vriendschap

Doordat ook kinderen zoveel mogelijk thuis moesten blijven en ze niet naar school konden, zagen ze hun vrienden veel minder of misschien wel helemaal niet. Daardoor zijn ze misschien wel heel anders over vriendschap gaan denken. Onderzoek het met de gratis lesbrief over vriendschap. Deze schreef ik voor de Kinderboekenweek 2018 maar je kunt hem natuurlijk ook nu gebruiken.

Tip: Stine Jensen schreef een boek over vriendschap waarmee je vriendschapsprofessor kan worden.

Thema solidariteit

Met de keuzeregels blijft de groep in dialoog en vermijd je een felle discussie.De afgelopen maanden bleven we allemaal thuis om kwetsbare mensen te beschermen tegen Corona. Als dat geen solidariteit is! Tegelijkertijd was er veel discussie over of het middel niet erger dan de kwaal is. Je kunt hier ook met de klas nadenken. Om te voorkomen dat het een discussie wordt met twee standpunten die tegenover elkaar staan kun je keuzeregels gebruiken.

Keuzeregels zijn eenvoudig geformuleerde regels die zijn gebaseerd op de belangrijkste ethische stromingen uit de filosofie. Filosofen hebben allerlei ideeën over wat goed of slecht is om te doen.

Zo zegt de een dat het doel de middelen heiligt terwijl een ander stelt dat je moet kiezen voor de oplossing die voor zoveel mogelijk mensen iets goeds oplevert.

Elk idee staat eigenlijk voor een soort bril die je opzet. Als je met de ene bril op naar een dilemma kijkt, zul je tot andere conclusies komen dan als je met een andere bril op kijkt. Bij het thema solidariteit kun je dan steeds met een andere bril op kijken naar de stelling ‘Het is goed dat we allemaal thuisblijven om de kwetsbare mensen te beschermen.’

Ik heb zes keuzeregels op een download gezet. Je vindt ze hier.

Thema tijd

Ik weet niet of iedereen die ervaring had, maar voor mijn gevoel ging de tijd de afgelopen maanden ontzettend snel. En dat terwijl alle dagen nu op elkaar lijken en er weinig gebeurt. Het deed me wel weer opnieuw nadenken over tijd. Informeer eens naar de tijdsbeleving van de kinderen de afgelopen tijd. En verdiep daarna het gesprek met deze vragenkaartjes over tijd.

Tip: Joke van Leeuwen schreef een leuk boek over tijd. Het heet Nu is later vroeger.

Even geen Corona alsjeblieft!

Maar wellicht heeft de groep juist de behoefte om het over totaal iets anders te hebben. Dat kan natuurlijk. Er zijn ontzettend veel leuke onderwerpen om over te filosoferen. Dit blog staat er vol mee.

Leuke tips voor materialen met leuke gespreksonderwerpen

Gesprekstechnieken voor het filosoferen

Heb je nog niet zo veel ervaring met filosoferen met een groep kinderen? Dan kan Filosovaardig je helpen het gratis kennismakingspakket filosoferen met kinderen.

Je kunt je ook inlezen met deze blogs

Deel deze pagina

Geplaatst op 6 mei 2020