Hoe moet je filosoferen?


Wil je graag filosofische gesprekken met kinderen aangaan maar weet je niet zo goed hoe je moet filosoferen? In deze rubriek vind je veel tips over hoe je een gesprek start, welke vragen je kunt stellen en andere dingen waar je wellicht tegenaan loopt. Je kunt ook onze gratis mini-cursus lezen (6 minuten leestijd). En daarnaast verzorgen we ook workshops. Maar lees je gerust eerst eens rustig in.


Filosoferen is nóg dieper nadenken, tot je niet meer verder kan | special

Filosoferen is dieper nadenkenFilosoferen wordt vaak ingezet om het kritische denken bij kinderen te ontwikkelen. Maar dat ontwikkel je alleen, als je bij die filosofische gesprekken ook echt de diepte in gaat. In dit extra uitgebreide blog leg ik uit hoe je dat doet. Ik laat dit zien aan de hand van een aantal leuke gespreksfragmenten.

Lees meer

Geplaatst op 16 maart 2020

Wat is een filosofische vraag?

Socrates stelde alleen maar filosofische vragenVoor een filosofisch gesprek heb je een goede startvraag nodig. Want hoewel je over alles samen kunt nadenken, kun je niet over alles filosoferen. Als je begint met een goede filosofische vraag, is de kans groter dat het je lukt om kinderen echt aan het denken te krijgen. Maar wat is dan een goede filosofische vraag? Lees meer

Geplaatst op 18 februari 2020

Filosoferen in de klas? Met 30 kinderen? Zo doe je dat!

Filosoferen in de klas kan ook in grote groepenVeel leerkrachten geloven wel dat filosoferen in de klas leuk en leerzaam kan zijn, maar zien niet voor zich hoe ze met hun grote groep zo’n kringgesprek kunnen voeren. Toch kan het heel leuk zijn en is het echt wel mogelijk. Het is hierbij wel belangrijk om veel te variëren in werkvormen. In dit blog krijg je een aantal opstarttips.
Lees meer

Geplaatst op 2 januari 2020

Wat is het verschil tussen levensbeschouwing en filosofie?

Met gratis gedicht om een gesprek te starten, levensbeschouwelijk dan wel filosofisch 🙂

Het verschil tussen levensbeschouwing en filosofie roept nogal eens discussies op tijdens de workshops die ik geef. Sommige cursisten vinden dat er geen verschil is en sommige vinden van wel. Ik hoor bij de laatste groep. Het belangrijkste verschil is volgens mij dat in een filosofisch gesprek steeds expliciet de ratio wordt aangesproken. Daarom blijf je steeds elk antwoord bevragen. In een levensbeschouwelijk gesprek mag je ook niet-rationele argumenten geven. Dit soort ideeën worden dan gedeeld zonder deze kritisch te bevragen. Lees meer

Geplaatst op 21 september 2019

Herken jij ze? De dieseltrein, wartaaldenker, rampdenker, twijfelaar en fantasoof?

Als je samen filosofeert vorm je een onderzoeksgroep. Samen onderzoek je filosofische vragen en thema’s. Hierbij geldt dat hoe diverser de groep is, hoe interessanter de gesprekken worden.  Het liefst heb ik daarom een mix van verschillende denktypes in een groep. Bijvoorbeeld een misschien-denker, een wartaal denker, de snelle (maar ietwat luie) denker, een zo-is-het-nu-eenmaal-denker en de wetenschapsfilosoof. Het is handig om al die types snel te herkennen, dan kun je ze namelijk gericht een beurt geven om het gesprek interessante wendingen te kunnen geven. Daarom dit blog met de leukste denktypes. Met een knipoog uiteraard want mensen indelen gaat meestal nogal kort door de bocht. Lees meer

Geplaatst op 28 juni 2019

Hoe laat je kinderen zeggen wat jij graag wil?

Een groep kinderen denkt na over wat mooi en wat lelijk is. We komen ook op het onderwerp mooie en lelijke mensen. Stiekem wil ik dan dat de kinderen zeggen dat het niet om de buitenkant gaat maar om de binnenkant. In zo’n situatie is het verleidelijk om je inhoudelijk met het gesprek te gaan bemoeien. Bijvoorbeeld door je eigen mening te geven of door vragen te stellen waarbij uit de formulering doorschijnt wat jij eigenlijk wil horen. Dit lijkt een goed idee omdat je de kinderen iets goeds wil laten denken maar eigenlijk bereik je hier alleen maar mee dat kinderen sociaal wenselijke antwoorden gaan geven. Dit klinkt dan goed maar zegt niets over hoe het kind er zelf over denkt. Je bereikt er dus eigenlijk niets mee. Bovendien … wie bepaalt wat goed is om te denken? Lees meer

Geplaatst op 11 april 2019

Filosoferen beoordelen voor het rapport | special

Wil je filosofie echt een plek geven op jouw basisschool? Dan kan het helpen om filosofie op het rapport te zetten. Maar hoe beoordeel je kinderen voor het vak filosofie? Als je zegt dat er bij filosofische vragen geen goede of foute antwoorden zijn, dan geeft dat immers geen houvast. Het is een idee om bij de kinderen te gaan letten op vaardigheden die bijdragen aan een goed filosofisch gesprek. Ik geef je daarvoor drie manieren die je kunt gebruiken om op basis hiervan een beoordeling te schrijven. Lees meer

Geplaatst op 13 maart 2019

Kunnen dieren je aan het denken zetten?

Als je met kinderen een filosofische vraag onderzoekt, werkt het vaak verrassend om de vraag altijd even aan dieren te koppelen. Denk je over tijd, vraag dan bijvoorbeeld of dieren ook op tijd letten. Denk je na over tafelmanieren, vraag dan of dieren ook tafelmanieren hebben. Denk je na over wapens, vraag dan of dieren wapens gebruiken. Deze vragen werken goed omdat vanuit het standpunt van een dier alles net weer even anders is. In een gesprek over privacy vroeg ik bijvoorbeeld: hebben dieren behoefte aan privacy? Lees meer

Geplaatst op 28 februari 2019

Je moet kiezen: betrokkenheid of orde in de klas?

Als je moet kiezen tussen betrokkenheid of orde in de klas, wat zou je dan kiezen? Bij een rekenles of geschiedenisles, oftewel een instructieles zou ik kiezen voor orde. Gaat het om een filosofieles dan toch echt voor betrokkenheid, zelfs als dat dus met enige chaos gepaard gaat. Simpelweg omdat betrokkenheid zelden ontstaat in een ordelijke situatie.

Denk maar eens aan jezelf als je met vrienden een gesprek hebt over iets wat jullie bezig houdt. Hoe keurig praten jullie dan om de beurt? Hoe zacht klinkt jouw stem dan de hele tijd? Laat je steeds iedereen uitpraten? Waarschijnlijk niet want dat is gewoon heel erg lastig. Gelukkig maar want strak georganiseerde gesprekken zijn vaak een stuk minder leuk. In de praktijk merk ik zelfs dat filosofielessen die in strikte orde verliepen vaak heel saai waren. Wat voorbeelden over de dood, onze ziel en de vraag of we wel echt bestaan. Lees meer

Geplaatst op 5 februari 2019

“Pesten is toch gewoon een vrijheid van meningsuiting?” zei een kind. Grijp je in of niet?

‘Pesten is toch gewoon vrijheid van meningsuiting?’ zei een jongen in een gesprek over de vraag ‘Moet je altijd je mening zeggen?’ Als een kind zoiets zegt, grijp je natuurlijk meteen in! Of… misschien ook wel niet? Het is inderdaad verleidelijk om te doen maar als je alleen reageert met vragen gaan de kinderen elkaar bijsturen. En de mening van leeftijdsgenoten heeft misschien wel een veel grotere invloed dan die van een volwassene. Lees meer

Geplaatst op 15 oktober 2018

Filosoferen, is dat niet te moeilijk voor jonge kinderen?

Iedereen kan filosoferen. Ook als je pas vier jaar bent. In sommige opzichten kunnen jonge kinderen zelfs beter filosoferen. Je kunt ze eigenlijk niet overvragen. Dat zal ik laten zien aan de hand van citaten uit gesprekken over de vraag ‘wat is echt?’ Lees meer

Geplaatst op 23 september 2018

Niks mis met een beetje chaos in het kringgesprek, blijkt uit onderzoek

Chaos in de kring mag!Is het bij jouw kringgesprekken wel eens chaotisch? En voel je je daar wat ongemakkelijk over omdat je vaag het gevoel hebt dat je misschien niet de goede vaardigheden hebt? En heb je het gevoel dat je collega’s daar iets van vinden? Dan kan ik je geruststellen want uit onderzoek blijkt dat chaos in gesprekken juist heel goed is voor de taalontwikkeling van kinderen. Lees meer

Geplaatst op 10 mei 2018

Filosoferen met fantasievragen | special

Filosoferen met fantasievragenKunnen regenbogen praten? Willen kikkers president worden? Het zijn misschien rare vragen waar je niet zo snel over na zult gaan denken. Toch zijn dit soort fantasievragen minder onzinnig dan je zou denken. Denken over dit soort vragen is zelfs een goede oefening in redeneren. Juist omdat je aan kennis niets meer hebt, moet je zelf gaan nadenken. Daarnaast stimuleert het kinderen om creatief te denken. Beide zijn belangrijke vaardigheden om goed te kunnen filosoferen.
Lees meer

Geplaatst op 29 maart 2018

Hoe kun je filosoferen met kleuters? | special

In deze special kun je lezen hoe je kunt filosoferen met kleuters. Kleuters zijn de beste filosofen die er zijn. Ze worden nog niet gehinderd door kennis en denken spontaan over elke vraag na. Door vrij na te denken samen met anderen leert het kind over zichzelf en de wereld. De betekenis van woorden en concepten worden zo steeds verder uitgebreid en verscherpt. Maar ook ontwikkelen ze hun gespreksvaardigheden.

Het is zeker niet te moeilijk voor ze. Met een aantal voorbeelden uit de praktijk laat ik zien dat filosoferen juist heel natuurlijk en spelenderwijs aansluit bij de nieuwsgierigheid en verbeeldingskracht van jonge kinderen. Dit gaat het beste als je jezelf ook nieuwsgierig op stelt. Lees meer

Geplaatst op 6 maart 2018