Filosoferen met kleuters


Kleuters zijn de beste filosofen die er zijn. Ze zitten nog niet vast in kennis en gaan spontaan over elke vraag nadenken. Het is daarom hartverwarmend om met ze in gesprek te gaan en ze leren er ook nog eens heel veel van. In deze rubriek vind je tips en inspiratie om met kleuters te filosoferen.

Prentenboeken om mee te filosoferen vind je in deze rubriek.


Twaalf activiteiten bij het prentenboek Moppereend

De cover van MoppereendMoppereend gaat over Eend die in een slechte bui is. Hij loopt mokkend in het rond. Zijn vrienden proberen hem op te vrolijken en doen voorstellen voor allerlei spelletjes. Maar eend vindt alles stom. Heerlijk boek dat uitnodigt om steeds weer opnieuw voor te lezen. Na afloop kun je dan steeds weer een andere bijpassende activiteit doen. Filosovaardig bedacht twaalf activiteiten! Lees meer

Geplaatst op 20 december 2019

Filosoferen, is dat niet te moeilijk voor jonge kinderen?

Iedereen kan filosoferen. Ook als je pas vier jaar bent. In sommige opzichten kunnen jonge kinderen zelfs beter filosoferen. Je kunt ze eigenlijk niet overvragen. Dat zal ik laten zien aan de hand van citaten uit gesprekken over de vraag ‘wat is echt?’ Lees meer

Geplaatst op 23 september 2018

De boer en de dierenarts | recensie

Soms kun je juist door het ergens niet over te hebben, het er wel over hebben. Dat blijkt wel uit het prentenboek De boer en dierenarts. Het gaat over een boer met een vrolijke ziekte: verliefdheid. Hij is helemaal in de war van de leuke, knappe dierenarts. Dat is toevallig ook een man. Maar daar gaat het boek helemaal niet over. Het gaat over liefde. Maar wat is liefde dan? Daar kun je na het voorlezen over filosoferen. Lees meer

Geplaatst op 18 mei 2018

Hoe kun je filosoferen met kleuters? | special

In deze special kun je lezen hoe je kunt filosoferen met kleuters. Kleuters zijn de beste filosofen die er zijn. Ze worden nog niet gehinderd door kennis en denken spontaan over elke vraag na. Door vrij na te denken samen met anderen leert het kind over zichzelf en de wereld. De betekenis van woorden en concepten worden zo steeds verder uitgebreid en verscherpt. Maar ook ontwikkelen ze hun gespreksvaardigheden.

Het is zeker niet te moeilijk voor ze. Met een aantal voorbeelden uit de praktijk laat ik zien dat filosoferen juist heel natuurlijk en spelenderwijs aansluit bij de nieuwsgierigheid en verbeeldingskracht van jonge kinderen. Dit gaat het beste als je jezelf ook nieuwsgierig op stelt. Lees meer

Geplaatst op 6 maart 2018

Onderzoek wijst erop dat filosoferen goed is voor de taalontwikkeling

Filosoferen is goed voor de taalontwikkelingUit onderzoek van Carolien Frijns (KU Leuven) blijkt dat als je actief-productieve gesprekken met kleuters voert hun taalontwikkeling sneller groeit én dat het goed is voor hun zelfbeeld. Filosoferen is door de open vraagstelling natuurlijk een geweldige manier om invulling te geven aan die actief-productieve manier: weet een zaadje wat voor boom hij moet worden? Daan, 5 jaar: ‘Nee, dat kun je zelf ook niet weten. Ik kan ook niet weten wat voor meneer ik word.’ Lees meer

Geplaatst op 14 oktober 2017

Nina, 5: ‘Er zijn regels zodat de wereld blijft zoals hij is’

Tim op de tegels laat kinderen nadenken over regelsHet prentenboek ‘Tim op de tegels’ van Tjibbe Veldkamp en Kees de Boer nodigt uit om met kleuters na te denken over regels. Tim laat zien dat sommige regels raar zijn en dat het niet altijd handig is om braaf te zijn: ‘Wel op de stoeptegels blijven, hè,’ zei Tims vader. ‘Waarom?’ vroeg Tim. ‘Omdat het gevaarlijk is om van de tegels te gaan,’ zei zijn vader. Dus blijft Tim op de stoeptegels. Ook al worden de tegels opgetild door stratenmakers, een vrachtwagenchauffeur, havenwerkers en zelfs een hijskraan. Wat vinden de kinderen van Tim? Heeft hij zich nou wel of niet aan de regels gehouden? Lees meer

Geplaatst op 23 juni 2017

Waar is nergens? Filosoferen over verwarrende woorden

‘Nergens is als je alle plekken geprobeerd heb en die zijn het allemaal niet.’ In de bibliotheek van Groningen filosofeerden een groep kinderen tussen de 2 en ongeveer 8 jaar over nergens, niets, nooit en niemand. Verwarrende woorden die toch een beetje ontrafeld werden. Lees meer

Geplaatst op 23 maart 2017

Kinderen tekenen wat er in je hoofd gebeurt als je denkt

Sommige woorden gebruik je dagelijks, maar als je er eens goed over na gaat denken, kun je eigenlijk niet goed uitleggen wat het is. Denk maar eens aan denken. Wat is denken eigenlijk? Daar dacht een aantal kinderen uit groep 2 en 3 over na. Daarna gingen ze tekenen hoe denken er in je hoofd uit ziet. Deze tekeningen en de uitleg van de kinderen zie je in deze film.

Geplaatst op 22 maart 2017

Waarom is water nat? Kleuters over weet- en denkvragen

Kun je aan kleuters uitleggen wat filosofische vragen zijn? Als je vertelt wat het verschil is tussen weet- en denkvragen hebben ze dat vaak verrassend goed door. Ik leg een groep 2 uit Haren uit dat je weetvragen kunt opzoeken in een boek of navragen aan een expert. Denkvragen kun je over na blijven denken. Foutloos delen ze vervolgens de verschillende vragen in de twee categorieën in. We gebruiken daarvoor de vragen van Tapir. Tapir stelt in het boek ‘Waarom waarom?’ van Annemarie Haeringen aan een stuk door vragen. Zoals: ‘Waarom heb ik een vader?’ Lees meer

Geplaatst op 11 februari 2017

Kleuters denken na over de verschillen tussen jongens en meisjes

Mogen jongens met poppen spelen?Zijn er verschillen tussen jongens en meisjes en zo ja zijn die aangeboren of aangeleerd? Wetenschappers denken daar al jaren over na, maar wat denken kinderen van een jaar of vijf/zes daar eigenlijk over? Verschillen jongens en meisjes? Dorien uit groep 2 heeft daar wel een idee over: ‘Meisjes die zijn meestal netjeser en jongens die zijn slordig, maar sommige ook niet.’ Lees meer

Geplaatst op 12 november 2016

Filosofie lesidee: Kun je gelukkig zijn met niets?

De uil Dio heeft niets nodig

We voelen allemaal aan dat geld en materiële zaken niet wezenlijk gelukkig maken en toch wil bijna iedereen er veel van hebben. Dit soort tegenstrijdigheden zijn interessant om met kinderen over in gesprek te gaan. Bijvoorbeeld door samen na te denken over de vraag: kun je gelukkig zijn met niets? Lees dan bijvoorbeeld eerst het korte verhaal voor over de uil Dio die demonstratief zegt niets nodig te hebben. Je vindt het terug in dit gratis lesidee.
Lees meer

Geplaatst op 29 augustus 2016

Kun je licht vangen?

schaduwspelHet is donker in de klas met kleuters. Ze luisteren naar het verhaal ‘Gekke maan’ over Anna en de zon en de maan. Er is alleen een beetje licht van een zaklamp die de letters in het boek leesbaar maakt. De kinderen gniffelen om Anna die midden in de nacht opstaat omdat de zon schijnt. Haar moeder heeft haar namelijk geleerd dat de maan zelf geen licht geeft. Het is de zon die op de maan schijnt. En als de zon schijnt mag Anna opstaan. Dus… Lees meer

Geplaatst op 28 augustus 2015

“Water kun je niet tellen want de druppels zitten aan elkaar geplakt.”

In onderstaande video zie je kindertekeningen. De opdracht was: teken iets wat je niet kunt tellen. De kinderen dachten hierdoor al tekenend na over vorm en materie van de dingen om hen heen. Is dat wat je wilt tellen wel zichtbaar én te onderscheiden in losse, telbare stukjes? Water kun je niet tellen bijvoorbeeld, want watermoleculen zie je niet. Je kunt het wel meten, met liters, maar meten is geen tellen. Is het te tellen ding wel zichtbaar, dan kun je tegen de tijdsfactor aanlopen. Een mensenleven is te kort om alle huizen op de wereld te tellen of er zijn gewoon te veel sterren bijvoorbeeld.

Een ander probleem is… Lees meer

Geplaatst op 4 juni 2015

Filosoferen met groep 1 en groep 2: je kunt leren door te doen!

Kunnen poezen leren?In een combinatiegroep 1/2  dachten de kleuters na over het verhaal ‘Poes is niet dom’. Het verhaal gaat over Job die zijn kat Hobbes mee naar school neemt omdat het dier niet zo slim is en hij volgens Job nieuwe dingen moet leren. Maar het blijkt voor Hobbes niet mee te vallen om nieuwe dingen te leren. Hoe kan dat?

Lees meer

Geplaatst op 11 mei 2015

Kleuters denken na over de vraag: wat kun je leren?

Kleuters denken na over leren‘Nooit,’  is het antwoord van de kleuters van een Groningse basisschool in Beijum op de vraag of je ooit klaar bent met leren. Ze denken ook na over wát je allemaal kunt leren. En dat is veel, heel veel, want alles weten en alles kunnen is onmogelijk. Het zou ook best saai zijn, want dan heb je niks meer te leren en het is bijvoorbeeld heel leuk om te leren fietsen. Toch zijn er dingen die je niet hoeft te oefenen. Die gaan vanzelf. Zoals met je ogen knipperen.

Lees meer

Geplaatst op 2 juli 2014