Denken over onderwijs


Het is natuurlijk makkelijk om kritiek op het onderwijs te hebben. Bedenken hoe het dan wel moet, is een stuk lastiger. Dat begint in elk geval met denken over het onderwijs. Bijvoorbeeld over de vraag of en hoe filosofie een plek moet krijgen.


 

Wanneer ben je slim?

Ik mocht een keer op een school voor twee jaar met een filosofieclub aan de gang. Hieraan mochten zo’n twaalf kinderen deelnemen. Geïnteresseerde kinderen mochten ‘solliciteren’ door met mij een filosofisch gesprek te voeren. Op basis daarvan koos ik kinderen die wat mij betreft het duidelijkst filosofisch talent lieten zien. Wat bleek, ongeveer de helft van de kinderen waren zwakke leerlingen. Zo blijkt maar weer dat onze indeling in goede en zwakke leerlingen zijn zwakheden heeft. Want wanneer ben je nou eigenlijk slim? Daar dacht ik over na met een groep kinderen aan de hand van een aantal stellingen.
Lees meer

Geplaatst op 29 augustus 2019

Special: filosoferen beoordelen voor het rapport

Wil je filosofie echt een plek geven op jouw basisschool? Dan kan het helpen om filosofie op het rapport te zetten. Maar hoe beoordeel je kinderen voor het vak filosofie? Als je zegt dat er bij filosofische vragen geen goede of foute antwoorden zijn, dan geeft dat immers geen houvast. Het is een idee om bij de kinderen te gaan letten op vaardigheden die bijdragen aan een goed filosofisch gesprek. Ik geef je daarvoor drie manieren die je kunt gebruiken om op basis hiervan een beoordeling te schrijven. Lees meer

Geplaatst op 13 maart 2019

Je moet kiezen: betrokkenheid of orde in de klas?

Als je moet kiezen tussen betrokkenheid of orde in de klas, wat zou je dan kiezen? Bij een rekenles of geschiedenisles, oftewel een instructieles zou ik kiezen voor orde. Gaat het om een filosofieles dan toch echt voor betrokkenheid, zelfs als dat dus met enige chaos gepaard gaat. Simpelweg omdat betrokkenheid zelden ontstaat in een ordelijke situatie.

Denk maar eens aan jezelf als je met vrienden een gesprek hebt over iets wat jullie bezig houdt. Hoe keurig praten jullie dan om de beurt? Hoe zacht klinkt jouw stem dan de hele tijd? Laat je steeds iedereen uitpraten? Waarschijnlijk niet want dat is gewoon heel erg lastig. Gelukkig maar want strak georganiseerde gesprekken zijn vaak een stuk minder leuk. In de praktijk merk ik zelfs dat filosofielessen die in strikte orde verliepen vaak heel saai waren. Wat voorbeelden over de dood, onze ziel en de vraag of we wel echt bestaan. Lees meer

Geplaatst op 5 februari 2019

Katrin Laureyssens winnaar Berrie Heesen Prijs 2019

De vragenvulkaan van Katrin Laureyssens Katrin Laureyssens won de Berrie Heesen Prijs 2019 met haar spel de Vragenvulkaan. De Vragenvulkaan is een doosje met 36 thema- en fotokaarten die jong en oud op een speelse manier aanzetten tot filosoferen. Dankzij de themakaarten duik je in verdiepende gesprekken, creatieve opdrachten en verrassende onderzoekjes over alledaagse dingen. Gebruik je de fotokaarten, dan ervaar je hoe leuk het is om te spelen met ideeën. En daarbij vragen te stellen, te twijfelen, te verwonderen en te verbinden. Lees meer

Geplaatst op 29 januari 2019

Filosoferen, is dat niet te moeilijk voor jonge kinderen?

Iedereen kan filosoferen. Ook als je pas vier jaar bent. In sommige opzichten kunnen jonge kinderen zelfs beter filosoferen. Je kunt ze eigenlijk niet overvragen. Dat zal ik laten zien aan de hand van citaten uit gesprekken over de vraag ‘wat is echt?’ Lees meer

Geplaatst op 23 september 2018

Niks mis met een beetje chaos in het kringgesprek, blijkt uit onderzoek

Chaos in de kring mag!Is het bij jouw kringgesprekken wel eens chaotisch? En voel je je daar wat ongemakkelijk over omdat je vaag het gevoel hebt dat je misschien niet de goede vaardigheden hebt? En heb je het gevoel dat je collega’s daar iets van vinden? Dan kan ik je geruststellen want uit onderzoek blijkt dat chaos in gesprekken juist heel goed is voor de taalontwikkeling van kinderen. Lees meer

Geplaatst op 10 mei 2018

Kinderen bouwen hun ideale school: tips over wat zij anders willen

De bouwstenen voor een ideale school (klik voor een vergroting)

Wat willen jullie dan? Wat verwachten jullie van een school? Wat wil je leren? Het waren vragen die ik mij afgelopen periode regelmatig afvroeg toen ik een serie filosofielessen gaf aan een… tja… nogal ongemotiveerde bovenbouwklas. Een kleine geruststelling voor mij was dat andere leerkrachten het gedrag herkende. Het leek er dus op dat deze kinderen een algemeen motivatieprobleem hadden. Daarom besloot ik met ze na te denken over de ideale school. Dat leverde een verrassende lijst met ideeën op waar leerkrachten en schoolleiders zich door kunnen laten inspireren. Lees meer

Geplaatst op 8 januari 2018

Mooi onderzoek dat feitelijk pleit voor regelmatig filosoferen met kleuters

Uit onderzoek van Carolien Frijns (KU Leuven) blijkt dat als je actief-productieve gesprekken met kleuters voert hun taalontwikkeling sneller groeit én dat het goed is voor hun zelfbeeld. Filosoferen is door de open vraagstelling natuurlijk een geweldige manier om invulling te geven aan die actief-productieve manier: weet een zaadje wat voor boom hij moet worden? Daan, 5 jaar: ‘Nee, dat kun je zelf ook niet weten. Ik kan ook niet weten wat voor meneer ik word.’ Lees meer

Geplaatst op 14 oktober 2017

Hoe laat je een ander denken wat je wilt?

“Wij willen gaan filosoferen zodat de kinderen zich beter aan de regels gaan houden.” “We willen een keer filosoferen om het pesten te stoppen.” Dit zijn dus niet de motieven van scholen die ik toejuich. De bedoeling van filosoferen is niet om kinderen te socialiseren maar om ze kritisch en zelfstandig te leren denken. Bovendien staat een filosofische dialoog voor objectiviteit, of in ieder geval het zoeken naar objectiviteit. Een geheime agenda zal een filosofisch gesprek altijd in de weg staan. Ik licht dit toe aan de hand van Zwarte Piet. Lees meer

Geplaatst op 2 juni 2017

Is doorvragen niet aanvallend? (oftewel: Is leren denken zielig?)

slapende verkouden ster WDat doorvragen, is dat niet heel aanvallend? Het is een vraag die volwassenen tijdens workshops nogal eens stellen bij het spelen van een doorvraagspel. Hierbij maken we vragen met het spel Denkdobbelen. Bijvoorbeeld de vraag ‘Mogen verkouden sterren slapen?’. Alle deelnemers krijgen één of twee doorvraagkaartjes. Eén persoon begint met het beantwoorden van de vraag. De anderen bevragen het antwoord met behulp van de kaartjes in hun hand. Dat kan er dan zo uitzien:

Lees meer

Geplaatst op 6 november 2015

Goed of fout? Dat zit goed fout in het onderwijs!

Ik had het goed!

“Ik heb het goed, ik heb het goed.” Een jongen uit een bovenbouwplusklas springt van zijn stoel en danst door het lokaal. Ik zie dit soort gedrag veel in het onderwijs. De jongen heeft niet in de gaten dat het helemaal niet om goed of fout draaide in het filmpje waar we naar keken maar om het bewust worden van de feilbare waarneming van de mens. Het is een bekend filmpje waarin de kijker de opdracht krijgt om te tellen hoe vaak de bal wordt overgegooid. Doordat je druk bent met tellen zie je iets anders totaal over het hoofd. Dat inzicht had hij moeten krijgen en niet dat hij het goed had.

Lees meer

Geplaatst op 9 juni 2015

Filosofiekast Liesbeth Eshuis winnaar Berrie Heesen Prijs 2014

aug-sept-okt-nov-2014-6511 november 2014 mocht ik de Berrie Heesen Prijs 2014 overhandigen aan Liesbeth Eshuis voor haar inzending ‘De Filosofiekast’. Deze kast van 1.30 hoog en 55 cm breed is uit te vouwen tot een soort kamerscherm in vier delen. Hierin zitten diverse elementen waarmee je kunt filosoferen. De jury noemde dit ontwerp concreet en toegankelijk. De prijs werd uitgereikt tijdens de studiedag van het Centrum Kinderfilosofie Nederland die dit jaar een feestelijk karakter had vanwege het 25-jarig bestaan. Lees meer

Geplaatst op 1 november 2014

Zo ontwikkel je denkvaardigheden van kinderen met een bloemkool

cauliflower on the white backgroundSusannah denkt door te vergelijken: “Een bloemkool leeft eigenlijk wel op eenzelfde manier als een mens, hij eet waardoor hij kan leven, hij drinkt waardoor hij kan leven, hij kan groeien.”
Lycke: “Nee, hij leeft niet want hij kan niet bewegen.”
Luc: “Dus als het beweegt dan leeft het?”
Monte: “Dan zou sneeuw ook leven en dat klopt niet.”
Susannah: “Nee, sneeuw valt!”

Vergelijken is een krachtig middel om tot nieuwe kennis te komen doordat je kennis die je al hebt, kunt gebruiken. Precies zoals de kinderen doen in bovenstaand voorbeeld. Uit onderwijskundig onderzoek blijkt ook…

Lees meer

Geplaatst op 4 maart 2013