Hoe moet je filosoferen?


Wil je graag filosofische gesprekken met kinderen aangaan maar weet je niet zo goed hoe je moet filosoferen? In deze rubriek vind je veel tips over hoe je een gesprek start, welke vragen je kunt stellen en andere dingen waar je wellicht tegenaan loopt. Je kunt ook onze gratis mini-cursus lezen (6 minuten leestijd). En daarnaast verzorgen we ook workshops. Maar lees je gerust eerst eens rustig in.


Met enige basiskennis filosofie stel je betere vragen

Filosofische kinderboekenOm te filosoferen met kinderen hoef je zelf niet perse verstand te hebben van filosofie. Maar het is wel handig! Als je weet over wat voor soort vragen filosofen in de geschiedenis hebben nagedacht weet je ook welke onderwerpen interessant zijn om over te filosoferen. Bovendien wordt het dan makkelijker voor je om goed door te vragen. Drie voorbeelden: Lees meer

Geplaatst op 16 juli 2017

Opvoeden mag nooit het doel van een filosofisch gesprek zijn

'Ik vind het stom dat je geen films mag downloaden.'‘Ik moest me echt inhouden om iets te zeggen, want ik was het niet met haar eens. Ik wilde eigenlijk bijsturen,’ zei een volwassene die aanwezig was bij een filosofisch gesprek met kinderen van de Weekendschool. Het ging over wie de baas is over je leven en daarbij kwam ook de regering en haar wetten voorbij. Het is misschien verleidelijk om kinderen bij te sturen maar filosoferen is geen middel voor het opvoeden van kinderen naar je eigen denkbeelden. Kinderen leren dan niet om te denken maar om te raden wat de volwassene wil dat ze zeggen. Bovendien zijn de vragen die je dan stelt vaak niet onderzoekend maar sturend. Lees meer

Geplaatst op 1 december 2016

Tip: geef geen antwoorden, stel alleen vragen

Bij een evenement heb ik een hele dag zitten Denkdobbelen met ouders en kinderen. Een meisje van 5 kwam met haar oma bij me aan tafel zitten. Ze dobbelde de vraag ‘Moeten torens fietsen?’ Het meisje dacht even na. Haar oma wilde het meisje kennelijk helpen bij het antwoorden en zei; ‘Nee, hè, dat kunnen torens natuurlijk niet want ze hebben geen benen.’ Dat was jammer want nu stopte het meisje meteen met denken terwijl ze misschien wel iets heel moois uit zat te broeden. Nu knikte ze braaf en het gesprek was ten einde. Lees meer

Geplaatst op 25 september 2016

Het wonder van verwondervragen: durf gekke vragen te stellen!

Heeft alles een voorkant en een achterkant?Je moet het maar durven, vragen naar de bekende weg. Liever niet. Op een meewarige blik zit je niet te wachten. Maar wat gebeurt er als je het toch doet, omdat die weg eigenlijk niet zo bekend is als je op het eerste gezicht denkt. Dan laat je anderen in verwondering naar oude dingen kijken. Verwondervragen zijn juist vragen die kinderen én volwassenen enorm kunnen intrigeren. Het zijn de vragen waardoor je gaat muggenziften en dat dan nog leuk vindt ook. Zoals de Praatprikkel-vraag ‘Heeft alles een voorkant en een achterkant?

Lees meer

Geplaatst op 7 januari 2016

Is doorvragen niet aanvallend? (oftewel: Is leren denken zielig?)

slapende verkouden ster WDat doorvragen, is dat niet heel aanvallend? Het is een vraag die volwassenen tijdens workshops nogal eens stellen bij het spelen van een doorvraagspel. Hierbij maken we vragen met het spel Denkdobbelen. Bijvoorbeeld de vraag ‘Mogen verkouden sterren slapen?’. Alle deelnemers krijgen één of twee doorvraagkaartjes. Eén persoon begint met het beantwoorden van de vraag. De anderen bevragen het antwoord met behulp van de kaartjes in hun hand. Dat kan er dan zo uitzien:

Lees meer

Geplaatst op 6 november 2015

Is filosoferen in de klas een invulling van burgerschapsvorming?

Burgerschapsvorming op school door te filosoferen.Scholen zijn verplicht aan burgerschapsvorming te doen. Deze opdracht is echter zo vrij dat het voor veel scholen een struikelblok is hoe dit te doen. Het begint natuurlijk al met de vraag, wat is het eigenlijk? Heel simpel zijn het alle vaardigheden die je nodig hebt om een goed burger te zijn. Dat roept ideeën op rondom respect, dialoog, samenwerking, empathie, identiteit, de groep, iets voor een ander over hebben, waarden, normen, samenleven, diversiteit, tolerantie.

Er is een werkvorm waarbij al die vaardigheden en begrippen op een natuurlijke manier voorbij komen: filosoferen in de klas.

Lees meer

Geplaatst op 14 januari 2014

Waarom zou ik gaan filosoferen met kinderen?

Waarom filosoferen met kinderen?Kinderen hebben een hoop vragen. Zo veel dat het soms ook wel eens vermoeiend is. Vaak vinden ouders die vragen ook leuk. Ze kunnen deze beantwoorden met hun kennis. Het beantwoorden van vragen vinden veel mensen zo belangrijk dat het de basis van het Nederlandse onderwijssysteem is geworden. Het doel is dan eigenlijk het doen verdwijnen van vragen. Filosoferen echter draait de hele boel om. Lees meer

Geplaatst op 14 november 2013

Wanneer wordt sorteren discrimineren?

Kinderen kunnen zelf leren nadenken door te filosoferen.Soms zeggen kinderen in een filosofisch gesprek iets waarvan je bang bent dat het tot een politiek incorrect antwoord gaat leiden. Hoe verleidelijk het als gespreksleider ook is om het kind te corrigeren, handig is dat niet. Dan is het antwoord namelijk niet van de groep maar van jou en veel minder waardevol. Jouw verantwoorde ideeën blijven bij de kinderen hoogstwaarschijnlijk niet plakken, iets wat ze zelf bedacht hebben wel. Door het stellen van vragen komen de kinderen vrijwel altijd zelf uit bij het politiek correcte. Nadenkend over de vraag of je mensen mag indelen bijvoorbeeld komen we ook uit op het onderwerp discrimineren. In deze les denken de kinderen eerst zelf na door te tekenen. Nathalie had een soort schema uitgewerkt en licht toe: “Ik probeer uit te leggen dat … uh, hoe je kunt indelen, bijvoorbeeld grote mensen, aardige mensen, dikke mensen, kleine mensen…

Lees meer

Geplaatst op 31 oktober 2013

Debat is een sport, dialoog een kunst

Oefening in dialoog voeringGedist! Discussiëren kunnen pubers wel, maar een dialoog aangaan is nogal eens een heel ander verhaal. Filosofie kan een goede methode zijn om ze dit te leren. School is de juiste plek, bijvoorbeeld in de mentorklas, maar ook de keuken- of campingtafel. Een bruikbaar hulpmiddel daarbij is het filosofenkwartet van Uitgeverij Lemniscaat. Niet zozeer vanwege het spel maar vanwege de citaten, filosofen en stromingen die op de kaartjes staan. Deze kun je op diverse manieren gebruiken om met deze leeftijdsgroep te filosoferen en ze zo te leren tot een dialoog te komen en eens samen na te denken in plaats van tegenover elkaar te staan. Lees meer

Geplaatst op 4 juni 2013

Zo ontwikkel je denkvaardigheden van kinderen met een bloemkool

cauliflower on the white backgroundSusannah denkt door te vergelijken: “Een bloemkool leeft eigenlijk wel op eenzelfde manier als een mens, hij eet waardoor hij kan leven, hij drinkt waardoor hij kan leven, hij kan groeien.”
Lycke: “Nee, hij leeft niet want hij kan niet bewegen.”
Luc: “Dus als het beweegt dan leeft het?”
Monte: “Dan zou sneeuw ook leven en dat klopt niet.”
Susannah: “Nee, sneeuw valt!”

Vergelijken is een krachtig middel om tot nieuwe kennis te komen doordat je kennis die je al hebt, kunt gebruiken. Precies zoals de kinderen doen in bovenstaand voorbeeld. Uit onderwijskundig onderzoek blijkt ook…

Lees meer

Geplaatst op 4 maart 2013

Filosofisch talent is ook goede voorbeelden kunnen bedenken

Van anekdote over rotjes naar filosofische ideeënVeel mensen denken dat je om te filosoferen abstract moet kunnen denken. Maar filosoferen is meer dan dat. Filosofisch talent zit in veel meer eigenschappen. Thecla Rondhuis onderscheidt in haar onderzoek ‘Filosofisch talent’ zes indicators van filosofisch talent.
Ricardo uit Veendam blinkt uit in één daarvan: anekdotische kwaliteit. Hij heeft een breed spectrum aan ervaring met zijn twee interesses rotjes en paarden en weet daarmee elk filosofisch gesprek nieuwe input te geven met zijn voorbeelden.

Lees meer

Geplaatst op 15 december 2012

Wat is filosoferen? De kenmerken van een filosofisch gesprek

Wat is filosoferen? Het gaat verder dan samen nadenken.“Filosoferen? Maar dat doen we al hoor, bij het kringgesprek.” Dat is wat veel leerkrachten denken. Maar dat is niet altijd helemaal waar. Praten over een onderwerp en daarover je mening delen is weliswaar belangrijk, maar kun je nog geen filosofisch gesprek noemen. Maar wat is filosoferen dan? Wat zijn de kenmerken van een filosofisch gesprek? We zetten ze voor je op een rij.

Lees meer

Geplaatst op 16 september 2012

Kleuters zijn misschien wel de beste filosofen die er zijn

Er zijn voor- en tegenstanders van filosoferen met kleuters. Bezwaren zijn bijvoorbeeld dat kleuters niet logisch kunnen denken, dat ze teveel fantaseren en dat ze niet in staat zijn tot abstract denken. Ik denk juist dat kleuters de beste filosofen zijn omdat ze nog niet vast zitten in kennis.

Natuurlijk heb je met kinderen van deze leeftijd andere gesprekken dan met kinderen van twaalf maar als je goed luistert zit er in het denken van kleuters toch meer logica en diepgang in een gesprek dan op het eerste gezicht het geval lijkt te zijn. Misschien is het wel meer een kwestie van bereid zijn de uitspraken serieus te nemen.

Lees meer

Geplaatst op 5 juli 2012

De denkprikkel: een zaadje waar iets moois uit groeit

Denkprikkel: een zaadje waar iets moois uit groeit.Bij de start van een nieuwe filosofiegroep begon ik met een mindfulnessoefening waarbij alle zintuigen gebruikt moesten worden. Na deze denkprikkel mochten de kinderen bijpassende filosofische vragen bedenken waarover we in gesprek konden. De kinderen vonden deze beginoefening erg leuk.

Eline (8) vroeg of we elke les zo’n denkprikkel zouden gebruiken. Dat is dus zo. ‘Elke les begint met iets wat je aan het denken zet,’ leg ik uit. ‘Dat kan een verhaal zijn, of een foto, een filmpje, een activiteit, van alles.’

‘Oh,’ zegt Hannah (7), ‘dus die denkprikkel dat is eigenlijk een soort zaadje waar iets moois uitgroeit.’ Lees meer

Geplaatst op 23 april 2012