The making of Denktekenen

De cover van DenktekenenHet filosofiespel Denktekenen bevat 45 tekenopdrachten die kinderen aan het denken zetten, voorzien van denkvragen en kindercitaten. Kinderen kunnen hiermee alleen aan de slag, maar het is ook leuk om samen te doen. Door met elkaar ideeën uit te wisselen krijg je een filosofisch gesprek. Het spel, met tekeningen van Pieter van Dijken, verschijnt in september en kost € 24,50.

Als je het spel in de voorverkoop aanschaft, krijg je € 4,50 korting. Lees meer

Van idee naar product

Denktekenen verschijnt dus in september en gaat eind juni naar de drukker. De afgelopen jaren hebben veel mensen die ook een spel willen uitgeven mij benaderd met de vraag hoe je het ontwikkelen van een spel aanpakt. Daarom neem ik je voor één keer mee in het maakproces van een idee naar een product, inclusief de tegenslag, meevallers, verrassingen, juridische problemen, chaos, stress en euforie.

Deel 1: Testen
Deel 2: De geboorte van Karatasi
Deel 3: Nog meer testen; in de bezemkast 😉

Deel 1: Testen

Een spel begint logischerwijs bij een idee. En dat idee was er in dit geval al heel lang. Ik werk al jarenlang met tekenopdrachten. Net als Berrie Heesen. Berrie Heesen is de grondlegger van filosoferen met kinderen in Nederland. In zijn boek Kinderen Filosoferen geeft hij een paar ideeën hoe je tekeningen kunt gebruiken als onderdeel van een filosofisch onderzoek.

Toen ik in 2011 de opleiding filosoferen met kinderen van het ISVW volgde, maakte ik tijdens mijn stage enthousiast gebruik van deze tekenopdrachten. Sindsdien bedenk ik regelmatig zelf tekenopdrachten die bij kunnen dragen aan het filosofisch onderzoek van allerlei thema’s. Het leek me leuk deze opdrachten samen te brengen in een spel zodat anderen er ook mee aan de slag kunnen. Het spel denktekenen. Dit zou moeten bestaan uit 45 tekenopdrachten die aan het denken zetten plus een handleiding. Het idee was dus op zich helder.

Producten testen

Voor mij is het heel belangrijk dat alle materialen die ik uitgeef zijn getest in de praktijk. Dat moest dus ook gebeuren met de tekenopdrachten. Want ik kan wel leuk een tekenopdracht bedenken maar als in de praktijk blijkt dat dan 30 kinderen vervolgens 30 vergelijkbare tekeningen maken dan werkt de opdracht dus niet. Dat kan aan de tekenopdracht liggen, maar ook aan het onderwerp. Want het onderwerp moet natuurlijk ook interessant genoeg zijn voor verschillende invalshoeken én voor een gesprek na het tekenen.

Alles prikkelend genoeg?

Het is dus belangrijk dat een onderwerp veel verschillende invalshoeken heeft. Bovendien moeten die ook prikkelend zijn, want sommige onderwerpen nodigen vooral uit om sociaal wenselijke antwoorden te geven. En hoezeer dat dan ook de antwoorden zijn die volwassenen graag horen, ik ben juist op zoek naar het autonome, eigenzinnige en creatieve denken van kinderen. Dus als een tekenopdracht geweldige tekencreaties oplevert maar het gesprek daarna niet interessant is, valt de tekenopdracht alsnog af. Dat betekent dat ik voor het eindresultaat van 45 tekenopdrachten veel meer opdrachten heb moeten testen.


Met hoeveel ideeën zou ik gestart zijn, denk je?

Laden ... Laden ...

Wie denk je dat ik meenam bij het testen van de tekenopdrachten op scholen?

Bekijk resultaten

Laden ... Laden ...

 

Deel 2: De geboorte van Karatasi Hapa

In augustus 2018 startte ik de testfase met 66 tekenopdrachten die ik met kinderen uit ging testen. Dat deed ik in een container! Dat klinkt misschien wat dubieus maar de organisatie van het culturele festival Noorderzon in Groningen had mij een zogenaamde experimenteerplek aangeboden. Hierin mochten culturele ondernemers een nieuwe activiteit uittesten.

Hartstikke leuk en handig, maar ook problematisch want op zo’n cultureel festival verwachten kinderen (en vooral hun ouders) natuurlijk een spannender activiteit dan tekenen en praten met een rare mevrouw die niets snapt en de gekste vragen stelt. Bovendien wilde ik de tekeningen ook zelf hebben, want daar kon ik het spel mooi mee illustreren. Maar de meeste kinderen willen hun tekening waarschijnlijk gewoon mee naar huis nemen. Daar had ik op zich snel een oplossing voor: een handige mobiele scanner, maar dat maakte de activiteit in die container er niet minder dubieus op.

Het geïmplodeerde hoofd van Karatasi.

Ik moest iets bedenken waardoor het heel normaal leek dat ik kinderen ging vragen om verveling te tekenen en vervolgens die tekening te scannen en er ook nog eens allemaal rare vragen over te stellen. Het leek mij het beste om iemand anders deze rol te laten vervullen, zodat niet ík maar die ander als gek versleten werd.

Daarom bedacht ik een personage die de tekeningen nodig had. Een personage waar ik een pop van kon maken en bij wie ik een scanner in zijn buik kon stoppen. Ik kwam al snel op een Alien want een Alien snapt natuurlijk niets van onze wereld en dus is het voor hem legitiem om de gekste vragen te stellen. Dat hij daarbij tekeningen nodig had, is ook goed te verklaren: hij spreekt onze taal nog niet goed genoeg. De Alien heeft bovendien een goede reden om de tekeningen te scannen, want hij wil ze natuurlijk ook thuis op zijn eigen planeet laten zien. Kortom: er moest een Alien komen.

Daarom kocht ik twee megagrote ballonnen en een pak behangplaksel. De Alien werd een knutselproject wat de hele zomervakantie in beslag nam, want hij moest groot, sterk en vreemd worden. Dat betekende heel veel lagen papier maché en vreemde vormen die aan elkaar gelijmd moesten worden om toeters, poten en een snuit te creëren.  Tot slot moest er nog een dikke laag verf op.

Wat het vooral tijdrovend maakte is de droogtijd die er steeds nodig was. En natuurlijk ging niet alles in één keer goed. Zo implodeerde het hoofd tijdens het drogen in de zon en moest ik opnieuw beginnen. Maar de volhouder wint en gaandeweg herrees uit een stapel kranten en diverse voorwerpen een Alien. We noemden hem Karatasi Hapa.

Met Karatasi in de container wachten op kinderen.

Maar niet alleen de Alien groeide, ook de plannen groeiden. Want zou het niet cool zijn als Karatasi ook kon praten?! Gelukkig heb ik een handige (en lieve!) vriend die hier wel wat op wist. Hij schreef een programmaatje wat bestuurd kon worden door Powerpoint en gekoppeld kon worden aan een JBL box die we in de snuit van Karatasi verstopte en zo kon ik Karatasi de gekste vragen laten stellen. Ja, zo durfde ik wel in een container op het Noorderzon te gaan zitten om kinderen naar binnen te lokken voor een test.

Karatasi maakt het tenslotte heel legitiem om aan een kind te vragen of het kan tekenen hoe chaos eruit ziet, of nergens of nooit of de waarheid.

Karatasi en ik werden zelfs geïnterviewd voor de lokale radio!

Karatasi kan daar ook ongestoord de meest gekke vragen over stellen. En omdat het logisch is dat een Alien gekke vragen stelt, zijn kinderen heel welwillend om antwoorden te geven. Ook als er een vreemde mevrouw bij zit. Dus zo kon ik in twee dagen tijd heel veel thema’s uit proberen. Theoretisch. Als het wat beter weer was geweest…

Want hoewel ik er helemaal klaar voor was, waren de bezoekers dat niet. Net op de twee dagen dat ik in die container zat, was het weer wat minder en de bezoekersaantallen laag. Ik had dus lang niet zo veel kinderen kunnen laten denktekenen als ik wilde.

Hoe loste ik het gebrek aan kinderen op?

Bekijk resultaten

Laden ... Laden ...

Deel 3: Nog meer testen; in de bezemkast 😉

Ik wilde toch echt alle thema’s testen dus besloot ik op zoek te gaan naar testscholen. Om voor testlessen geld te vragen, vind ik eerlijk gezegd wat vreemd. Daarom plaatste ik een oproep op Facebook of er scholen waren die gratis mee wilden werken. Het aanbod was overweldigend. Het blijkt maar weer dat mensen voor gratis al snel enthousiast in de rij staan.

Ambitieuze tijdschema’s

Ik had in recordtijd meer aanmeldingen dan nodig en het was nog een hele klus om deze stroom berichten te managen. Ook viel het niet mee om afspraken en planningen te maken met de verschillende scholen. De scholen stelden weliswaar enthousiast tijdschema’s op, maar die bleken best wel ambitieus. Ik zou steeds in korte tijd heel veel verschillende groepen van verschillende leeftijden voor mijn neus krijgen. Soms wel tien op een dag. Maar ik dacht optimistisch: even door bikkelen en dan heb ik in ieder geval mijn doel bereikt.

Filosoferen naast de bezem en de voorraad toiletrollen

Denktekenen op een van de testscholen.

Denktekenen op een van de testscholen in een mooie bso-ruimte.

September 2018 ging ik dus met een bomvolle agenda aan de slag. De setting waarin ik met de kinderen mocht werken, bleek niet altijd ideaal. Denk aan de gang, opslagruimtes en docentenkamers met in- en uitlopende en zelfs vergaderende leerkrachten. Daardoor waren de kinderen tijdens de testlessen vaak best wel druk. Het was dus hard werken om mij inhoudelijk te concentreren op de gesprekken.

Al met al zaten er genoeg succesvolle momenten tussen. Maar ook minder succesvolle. Filosoferen met kleuters op een drukke gang bijvoorbeeld, dat ging gewoon echt niet. Op sommige scholen zat ik gelukkig ook in heel mooie ruimtes. En sowieso was ik heel blij dat ik op al die scholen terecht kon! Ik heb van elk gesprek wel weer wat geleerd.

Gonzend hoofd

Maar ik moet bekennen dat ik als ik met acht verschillende voor mij onbekende groepen achter elkaar op één dag gefilosofeerd heb, ik wel moe ben. Zeker aangezien ik tussendoor geen tijd had om te evalueren waar ik eigenlijk mee bezig was en dat pauzes er ook bij in schoten. Aan het eind van de dag gonsden en raasden de stemmen en gedachtes van al die kinderen door mijn hoofd.

Karatasi op de achterbank.

Karatasi op de achterbank.

En vergeet niet dat ik de lessen net als op het Noorderzon festival samen met Alien Karatasi deed. Het bleek een hele toestand om met een Alien van 1 meter 20 je door drukke schoolgangen te bewegen van de ene naar de andere plek. Al was het wel gezellig om met Karatasi op de achterbank van de ene naar de andere school te rijden.

Ook moest ik tijdens het filosoferen mijn praktische hoofd erbij zien te houden, want het doel was tenslotte data verzamelen. Ten eerste wilde ik weten of de tekenopdrachten werkten. Maar ik wilde ook kindercitaten en tekeningen verzamelen om het spel te illustreren. Gelukkig bestaat hiervoor heel handige techniek. De tekeningen kon ik dus verzamelen met die handige mobiele scanner die verstopt zat in de buik van Alien Karatasi. De citaten kon ik onthouden dankzij mijn voice recorder.

En zo filosofeerde ik dus – met bij wijze van spreken het zweet op mijn voorhoofd – met tientallen groepen in de maanden september en oktober 2018 op allerlei scholen. Ik eindigde met een enorme berg aan materiaal maar geen tijd om dit uit te werken.

Bovendien zat mij een grote juridische vraag dwars. En ik was vooral bang dat het antwoord op die vraag zou betekenen dat ik het spel helemaal niet kon maken.

Wat was mijn juridische vraag?

Bekijk resultaten

Laden ... Laden ...

Volgende week: deel 4 van The making of Denktekenen!

 

Insturen idee of manuscript

Behalve materialen die door Filosovaardig zelf zijn ontwikkeld gaat Uitgeverij Filosovaardig ook materialen van andere educatief ontwikkelaars uitgeven.

Heb je interessant materiaal ontwikkeld en zoek je een uitgever? Dan kun je je uitgewerkte idee of manuscript per mail insturen. Er wordt vervolgens gekeken of je product bij de visie van Filosovaardig past en commerciële potentie heeft. Je materiaal moet sowieso aan de volgende criteria voldoen:

  • Het draagt bij aan de ontwikkeling van het autonome denken van het kind
  • Het is toegankelijk en praktisch inzetbaar door de doelgroep (leerkrachten, pedagogisch medewerkers, ouders e.d.)

Productlijn Filosovaardig

Cover van DenktekenenDenktekenen, 45 tekenopdrachten die kinderen aan het denken zetten. Voorzien van denkvragen en prikkelende kindercitaten.

Denkballades, 5 prikkelende videolessen met de muzikale verteljuf Floor en filosofiejuf Fabien.

Doosje PraatprikkelsPraatprikkels, 50 filosofische vragen voor kinderen, bekroond met de Berrie Heesen Prijs 2012. Vertaald in het Japans, Engels en Duits. Meer dan 27.000 van verkocht.

Doosje PraatplaatjesPraatplaatjes, om te filosoferen met kleuters en alle andere mensen. Vertaald in het Japans.

Doosje PraattoppersPraattoppers, 30 coachkaarten voor betere gesprekken met kinderen. Met activiteitenwijzer. Herziene versie.

Denkdobbelen, geeft de fantasie van kinderen een boost! Meer dan 30 creatieve activiteiten in één spel.

Cover van Kan niet bestaat niet van Fabien van der Ham, bundel om te filosoferen met kleutersKan niet bestaat niet, verhalen en gedichten om mee te filosoferen, met uitgebreide praattips.

Deel deze pagina